Wat?
Het woord “fytotherapie” is afkomstig van het Grieks en is afgeleid van de woorden “phyton” en “therapeia”. Phyton is het Griekse woord voor “plant” en therapeia betekent “geneeskundige behandeling”.

Fytotherapie bestaat dus uit de behandeling van aandoeningen met uitsluitend plantaardige stoffen. In het Nederlands wordt ook dikwijls de term “kruidengeneeskunde” gebruikt om deze oeroude vorm van heelkunde te beschrijven.

De Westerse fytotherapie is gebaseerd op de kruidenkennis die al van de klassieke oudheid dateert.

Evolutie
De primitieve mens had al kennis van de geneeskundige kracht van planten. De menselijke resten van een Neanderthaler die in een grot in Irak gevonden werden, getuigen van deze kennis. De resten waren namelijk omringd door fossielen van 8 verschillende planten waarvan er 7 een gekende therapeutische werking hebben (bv. zoethout).

In het Oude Egypte en Assyrië maakte men ook gebruik van geneeskundige planten. Sommige geneeskundige recepten die men teruggevonden heeft in hiërogliefen en spijperschrift, hebben het bewijs daarvan geleverd.

In het Oude Griekenland heeft Hippocrates (470-377 voor Christus) een belangrijke rol gespeeld voor de kennis van de geneeskundige werking van kruiden. Hij heeft de overgeleverde kennis van de Egyptenaren, Babyloniërs, Indiërs en Chinezen grondig en kritisch onderzocht. Ook in zijn school in Kos werd er onderzoek gedaan.

Het is gebleken dat er in die periode ook Chinese, Tibetaanse en Arabische scholen een goede kennis hadden van de geneeskundige kracht van planten. Het was bijvoorbeeld toen al geweten dat papaver een pijnstillende werking heeft.

Uiteraard was de kennis in die tijd nog erg versnipperd en beperkt tot de morfologische beschrijving van de geneeskundige remedies. De kennis werd eerst mondeling overgeleverd en veel later pas op schrift gesteld. In die geschriften werd oorspronkelijk nooit gesproken over de actieve mechanismen. Eeuwenlang werd de werking van planten toegeschreven aan goddelijke of spirituele krachten.

Fytotherapie vandaag

Lange tijd werd de fytotherapie als een volksgeneeskunde beschouwd en bijgevolg als ’primitief’ bestempeld. Ten onrechte want kruiden vormen ook de basis voor talrijke reguliere geneesmiddelen.

Ondertussen wordt fytotherapie als een volwaardige wetenschap aanzien en kunnen de plantaardige middelen op meer respect rekenen. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de oude kennis over de geneeskundige kracht van kruiden op waarheid berustte.

Vandaag weet met dat er een structurele gelijkaardigheid bestaat tussen de actieve inhoudsstoffen van kruiden en planten en bepaalde moleculen van ons organisme. Deze gelijkaardigheid werd tot voor kort aan het toeval toegeschreven maar nu probeert men aan te tonen dat dit samenhangt met de gemeenschappelijke afkomst van dieren en planten.

Hoe werken kruiden?
Kruiden bevatten inhoudsstoffen die de basis vormen van hun geneeskundige kracht. Planten hebben deze inhoudsstoffen in de loop van hun evolutie ontwikkeld om bijvoorbeeld insecten te lokken of om energie te halen uit zonlicht.

Deze inhoudsstoffen hebben nog vele andere mogelijkheiden: ze kunnen bijvoorbeeld werkzaam zijn tegen ziekteverwekkers, ontsmettend werken, bloeddrukverlagend werken, depressies tegengaan, een urinedrijvend effect hebben, verdovend, slaapwekkend zijn etc.

Behalve inhoudsstoffen, beschikken planten ook op energetisch niveau over helende kwaliteiten die vooral diep doorwerken in de menselijke psyche.

Voor sommige klachten kan de werking van kruiden direct zijn, voor andere klachten is de werking subtieler maar wel krachtig.

Fytotherapie, voor welke klachten?
Kruiden kunnen gebruikt worden voor talrijke klachten en aandoeningen. Kruiden kunnen alleen gebruikt worden of, in overleg met de arts, kunnen ze reguliere geneesmiddelen aanvullen. Zowel voor acute als voor chronische aandoeningen kunnen kruiden soelaas bieden.

We geven hier enkele voorbeelden van klachten die met kruiden behandeld kunnen worden:

  slaapproblemen
  angsten
  vermoeiheid
  maag- en darmklachten
  hoofpijn of migraine
  concentratiemoeilijkheden
  allergieën
  chronische verkoudheid
  overgewicht
…

Fytotherapie VS reguliere geneeskunde 
Fytotherapie en de reguliere geneeskunde hebben 2 kenmerken met elkaar gemeen:

  Zowel de fytotherapie als de reguliere geneeskunde vertrekken van het principe dat de klachten en symptomen van een ziekte worden genezen door middelen met een tegengestelde werking. Dit principe wordt het ’contrariaprincipe’ genoemd.

  Beiden vertrekken van het principe dat de dosering evenredig is met het effect. M.a.w. de dosis kan verhoogd worden naargelang de ernst van de klachten.

De verschillen tussen fytotherapie en reguliere geneeskunde:

  Fytotherapie maakt uitsluitend gebruik van planten, delen van planten, plantenextracten of -tincturen. De reguliere geneeskunde daarentegen maakt voornamelijk gebruik van gesynthetiseerde stoffen.

  Het tweede verschil heeft betrekking op het toepassingsgebied. Fytotherapie wordt voornamelijk gebruikt voor preventie, begeleiding en het verlichten van pijn of symptomen. Voor erge pathologieën biedt de reguliere geneeskunde de meest aangewezen oplossing.

Fythoterapie VS homeopathie
Fytotherapie en homeopathie hebben een aantal kenmerken met elkaar in gemeen:

  De beide geneeswijzen werken met natuurlijke grondstoffen.

  De beide geneesmwijzen hebben een holistische benadering. D.w.z. dat ze de hele persoon in aanmerking nemen en niet enkel de te behandelen symptomen.

De verschillen tussen fytotherapie en homeopathie:

  Fytotherapie werkt uitsluitend met plantaardige grondstoffen terwijl in de homeopathie bijvoorbeeld ook dierlijke minerale stoffen gebruikt worden.

  Homeopathie werkt met verdunde middelen (volgens de wet van de minimale dosering) die op een bepaalde manier geschud worden. Bij fytotherapie worden niet-verdunde aftreksels toegediend.

  Fytotherapie is gebaseerd op het ’contrariaprincipe’terwijl homeopathie is gebaseerd op het ’similariaprincipe’. Het contrariaprincipe wil zeggen dat de klachten van een ziekte behandeld worden met middelen met een tegengestelde werking. Het similariaprincipe daarentegen zegt dat de klachten van een ziekte beter behandeld worden met middelen die bij gezonde personen net die klachten veroorzaken.

Veiligheid en efficiëntie
Er wordt wel eens gezegd dat ’alles wat natuurlijk is niet schadelijk kan zijn’. Dat is niet helemaal waar. Sommige planten kunnen namelijk wel schadelijke gevolgen hebben.

Het is daarom heel belangrijk dat de consument niet zelf therapeut begint te spelen. Op eigen houtje experimenteren kan nefaste gevolgen hebben voor de gezondheid. Het is daarom raadzaam altijd een deskundige (apotheker, arts, fytotherapeut) te raadplegen.

Tegenwoordig leveren de producenten van fytotherapeutische producten wel enkel afgewerkte producten met duidelijke vermelding van de inhoud, de werking en de gewenste dosering. Zelfs voor producten die je zelf nog moet bereiden, zoals kruidenthees bijvoorbeeld, bestaan volledige technische fiches met de wettelijke normen en het gebruik. Deze technische fiches zijn beschikbaar bij de apotheker.