Oorzaak en gevolg
Je baby ontdekt dat als hij iets doet, het een bepaald resultaat tot gevolg heeft. En dat wil hij vaker doen. Eerst zie je je baby iets uitvoerig bestuderen om vervolgens te kijken of ze in elkaar passen, het op elkaar kan of dat hij ergens iets in kan stoppen.

In zijn bewegingen is je baby steeds beter. Kruipen gaat soepeler en wellicht loopt je kind al rondjes langs de tafel. Sommigen zetten rond de eerste verjaardag al de allereerste losse stapjes! Je kunt je kleine nu al aanleren dat hij achterstevoren ergens afmoet, van de trap bijvoorbeeld, maar ook van een verhoging zoals de bank of een stoel. Maar niet alleen ergens af gaan, ook ergens ópklimmen wordt interessant. Wees dan ook voorzichtig met krukjes of opstapjes; je baby is nog niet zover dat hij begrijpt dat het gevaarlijk is!

Je baby leert dat bepaalde woorden bij bepaalde mensen, dieren of voorwerpen horen. Handig dat hij er inmiddels ook met zijn vingertje naar kan wijzen! En misschien kan hij zelf al dingen benoemen. Die eerste woordjes hoeven niet meteen ‘goed’ te zijn. De poes is vaak ‘mauw’ en de hond een ‘woef’. De gebaren van de liedjes die je vaak voor hem hebt gezongen kan hij nu ook meedoen.

Het eigen willetje en dus ook het eigen initiatief wordt steeds groter. Hij wil je graag helpen. Dat merk je in zijn keuze voor ’speelgoed’: soms kiest hij liever voor een pan met een pollepel om, net zoals jou, te koken. Met een schoonmaakdoekje doe je hem ook plezier. Of mag hij je tas leeghalen en alles bekijken? Iets leukers bestaat niet! Je kunt je kind ook kleine dingetjes laten doen, bijvoorbeeld een papiertje naar de prullenbak laten brengen. Laat merken dat je reuze trots op hem bent als hij iets voor je doet, daarmee stimuleer je zijn zelfvertrouwen.
Nadoen en meehelpen
Je baby vindt het heerlijk om hetzelfde als jij te doen en je te ‘helpen’. Met potten en pannen spelen of zelf een boodschapje vasthouden maken je kind trots. Je kunt ook spelletjes doen waarbij je kind je nadoet: klappen in de handjes, zwaaien, geluidjes maken of woordjes zeggen.

Je kind zal graag samen kijken in eenvoudige boekjes of luisteren naar een zelfverzonnen verhaaltje. Zelf ‘praten’ vindt je kind ook leuk. Hele verhalen komen er soms uit! Luister oprecht naar je kleine en geef antwoord, ook al versta je het niet altijd. Zing zelf of zet een cd met kinderliedjes op en ga samen dansen. En samen muziek maken met een trommeltje, een mondharmonica of toeter is vast een succes. Ook van een televisieprogramma of een video of dvd die voor zijn leeftijd geschikt is leert je kind veel. Je kunt samen kijken en alles benoemen en er eventueel later nog eens op terugkomen. Herhaling is immers belangrijk voor je kind.

En wat dacht je van een bezoekje aan de kinderboerderij of een dierentuin?

In elkaar, uit elkaar
Je kind is gefascineerd door speelgoed met beweegbare onderdelen: wieltjes, schuifjes, knopjes. En als het geluid maakt is het helemaal leuk. Denk eens aan een tol, een trekpop of een duikelpopje. Er is ook speelgoed waarbij je kind op een knop kan drukken of ergens aan kan draaien, waarna er iets tevoorschijn komt. Of kies voor een activity center waar allerlei geluiden uitkomen: dolle pret!

Om het ‘oorzaak-en-gevolg’-idee nog meer te stimuleren, maak je je baby blij met een vormenstoof. Je kind leert hiervan dat een rond blok door een rond gat moet. Een eenvoudig houten puzzeltje kunnen sommige eenjarigen (bijna) zelf maken. Ook kan je kind ringen om een piramide doen. En wees niet verbaasd als je kind een toren van blokken of doosjes bouwt en daarna weer omgooit: zo ziet hij wat er gebeurt. Kan je kind lopen, dan trekt hij graag een loopdier of speelgoed op wieltjes achter zich aan. Papier scheuren of de bladzijden van een boekje omslaan is ook leuk om te doen.

Je maakt je baby blij met speelgoed dat lijkt op wat jij ook gebruikt: een kooksetje of een serviesje. Sommige kinderen sjouwen de hele dag met een knuffel of pop alsof dat hún baby is. Je merkt ook dat als de pop valt, je kleine het zal troosten: dat doe jij toch ook met hem? Je baby weet al dat je bij de hoorn van de telefoon praten moet, dus een speelgoedtelefoon is een goed idee.

Spel- en speelgoedtips voor 10 tot 12 maanden
Dit vindt je baby leuk om te doen:

• samen zingen
• “muziek” maken (trommelen, met rijst gevuld bekers schudden)
• helpen opruimen door speelgoed in een doos of kist te doen
• samen dansen

Dit vind je baby leuk om mee te spelen:

• een blokkenstoof
• eenvoudige (houten) puzzels
• duplo bouwstenen
• plastic theeserviesje

En dan, voor je het weet is het zover: hoera, één jaar! Het eerste levensjaar van je baby is voorbij gevlogen. Binnenkort heet hij geen baby meer, maar dreumes. Hij is al een echt mensje dat zijn eigen plekje in het huishouden en in je hart heeft weten te veroveren. Hij heeft al veel geleerd, maar hij is nog lang niet klaar. Met de hulp van papa en mama zal hij zich verder ontwikkelen. Spelenderwijs.

Zitten, kruipen, staan!
Je baby’s ontwikkeling gaat nu heel hard. Niet alleen in de grove motoriek, bijvoorbeeld dat de meeste baby’s echt zelfstandig leren zitten, dat sommige baby’s al tijgeren of kruipen en zich zelfs optrekken aan de spijlen van het bedje of de box.

Het nieuwste spelletje is naar dingen toe kruipen of schuiven en achter speelgoed aangaan. Overigens zijn dit maar gemiddelden, wellicht beleeft jouw kind er nog alle plezier aan om vooral te kijken of ontwikkelt de fijne motoriek zich wat eerder.

Voor wat betreft die fijne motoriek leert je baby nog beter grijpen én loslaten (en dat op de meest onverwachte en onhandige momenten!). Van pakken met het hele handje zul je zien dat je baby zijn duim en wijsvinger leert gebruiken en zo dus steeds kleinere voorwerpen kan vasthouden.

Ook de sociaal-emotionele ontwikkeling gaat hard. Je baby wordt steeds zelfstandiger en je merkt dat hij het verschil kent tussen bekend en onbekend. Ook kan je baby duidelijker zijn emoties laten zien, als hij pret heeft natuurlijk, maar ook als iets niet lukt met een boze bui tot gevolg. De beruchte eenkennigheid doet bij veel baby’s intrede. Jij bent de meest speciale persoon op aarde en waag het niet om weg te gaan of een ander kind meer aandacht te geven. Je baby verleidt je dan ook om met hem te spelen in plaats van dat jij het initiatief neemt.

Ook is het de fase van uitbundig brabbelen. Misschien hoor je wel een eerste ‘mama!’
Meer eigen initiatief!
Je baby weet nu hoe hij je aandacht moet trekken, met een lachje, gebrabbel als je langsloopt of door letterlijk naar je toe te komen en zich aan je vast te klampen. Waar het een jongere baby niet uitmaakt bij wie hij op schoot zit, begint nu de zogenaamde eenkennigheidfase. Best lastig soms, dus om je kleine te helpen kun je ‘kiekeboe’-spelletjes met hem doen of verstoppertje spelen. Je kunt je handen voor je gezicht doen of een doek en vervolgens ben je weer ‘terug’: “Kiekeboe!” Zo leert je baby dat je soms even uit het zicht bent, of zelfs echt weg, maar dat je altijd weer terug komt. Andersom kan ook: dat je baby de doek voor zijn gezicht houdt en het wegtrekt op zijn eigen moment. Lachen!

Ook reuze spannend als je baby kruipt: achter hem aan kruipen. Je ziet dan meteen de wereld vanuit zijn perspectief. Samen dingen bekijken blijft ook interessant, vooral alles wat open en dicht gaat of knopjes heeft. Of je kunt een bal naar hem toe rollen en kijken of hij die terugrolt.

Om de taalontwikkeling te stimuleren kun je bijvoorbeeld een vingerspelletje doen en daarbij de vingertjes één voor één vastpakken. “Naar bed, naar bed, zei Duimelot. Eerst nog wat eten, zei Likkepot. Waar zal ik het halen, zei Lange Jaap. In grootmoeders kastje, zei Ringeling. Ik zal het verklappen, zei ‘t kleine ding.” Of een schootspelletje waarbij je kind eerst zogenaamd op een damespaard zit (wip zachtjes met je benen, vervolgens is jouw schoot een herenpaard (je kind gaat wat harder) en tot slot een boerenpaard of een circuspaard (waarbij je kleine nog wat wilder of sneller ‘hobbelt’). Het versje gaat als volgt: “Een damespaard, een damespaard een damespaard gaat zo…Een herenpaard, een herenpaard, een herenpaard gaat zo…En een boerenpaard, een boerenpaard, een boerenpaard gaat ZO!” Je baby herkent zoveel van zijn omgeving dat je ook samen een eerste kartonboekje of boekje van stof kunt bekijken, waarin alledaagse, herkenbare voorwerpen staan (bed, fles, poes, hond).

Nieuwe mogelijkheden
Je baby vindt het prachtig dat hij zichzelf kan voortbewegen, dus zal hij graag achter bewegend speelgoed aangegaan: een bal of speelgoed op wieltjes. Misschien krijgt hij ook al door dat hij zelf speelgoed kan meetrekken: een trekdier is dan leuk speelgoed.

Tegelijkertijd gaat je kleine details interessant vinden. Aan blokken in allerlei maten en vormen, bekertjes die in elkaar passen of doosjes die open en dicht gaan beleeft hij dan ook veel plezier.

Spel- en speelgoedtips van 7 tot 9 maanden
Dit vindt je baby leuk om te doen:

• samen gekke gezichten maken in de spiegel
• ‘kiekeboe’ in allerlei vormen en varianten en verstopspelletjes
• met een bal rollen
• dingen in en uit een doos of tas doen

Dit vindt je baby leuk om mee te spelen:

• blokkendoos
• boekjes of rammelaars met een spiegeltje erin
• speelgoed dan kan rollen (bal, trein, auto, trek-eend)
• kartonnen boekjes met kleurige plaatjes

Meer uitdaging
Je baby leert snel. Hij krijgt behoefte aan steeds meer uitdaging. Alleen maar liggen en kijken is niet voldoende. Hij doet zijn best om zich op zijn buik en weer terug op zijn rug te draaien. Je kunt je kind hierbij helpen door hem af en toe op zijn buik te leggen of hem je vinger laten pakken en hem om te draaien.

Hij gaat ook grijpen en leert voorwerpen vastpakken. In het begin is het pakken nog erg moeilijk en wil hij vooral kunnen aanraken. Als beloning kun je het gewilde speelgoed daarna in zijn handje stoppen. Kan je kind eenmaal iets vastpakken, zal hij steeds grotere voorwerpen interessant vinden en tegen zich aan willen drukken.

Met zes maanden kunnen de meeste baby’s min of meer zitten. Als je je kind goed ondersteunt, ziet hij de wereld én zijn speelgoed, eens vanuit een ander perspectief. Met zijn mond kan je kind overigens het beste voelen, dus pas op met kleine voorwerpen. Zorg dat speelgoed veilig is en liefst ook afwasbaar.

Samen spelen versterkt jullie band.
Je baby slaapt minder dan in de eerste paar maanden. En een wakkere baby wil iets te doen hebben. Jij kunt samen met hem verschillende spelletjes doen. Omdat je baby nu eenmaal naar voorwerpen begint te reiken of er zelfs tegenaan slaat, kun je samen met hem aan tafel zitten en met de handen op tafel slaan. Je kunt ook dingen op tafel leggen die je baby kan grijpen. Kan je baby eenmaal vastpakken, geef hem dan een speeltje en laat het hem teruggeven.

Op schoot kun je je kleine aan het lachen krijgen door gekke geluiden te maken en gezichten te trekken. En waar je baby eerst alleen nog naar je gezicht kon kijken, kun je het hem nu laten aftasten. Jij kunt op zijn handjes blazen, zachtjes aan de vingertjes sabbelen, een kusje geven…Je kunt proberen of je kind je na kan bootsen: maak een geluidje, smak met je mond. Als het je kind lukt, doe hem dan op jouw beurt weer na.
Als je steeds dezelfde liedjes zingt, zal je baby al snel de melodie herkennen (en nog later ook de woorden). Je kunt tegelijkertijd met je kind schommelen of wiegen. Ga ook geregeld met je kleine voor de spiegel staan; een ‘andere’ baby is namelijk ook heel interessant. Wijs je kind aan in de spiegel, zwaai met zijn handje, borstel de haartjes. Je kunt ook een knuffel of popje achter jullie verstoppen en tevoorschijn laten komen.

Reiken en grijpen
Alles wat je baby in zijn handjes kan houden is welkom: rammelaars, muziekdoosjes, een zachte bal, een pop of knuffel en ringen. Maar ook alledaagse voorwerpen, zoals een felgekleurde (zak)doek of een onbreekbaar spiegeltje zorgen voor urenlang plezier. Je prikkelt de zintuigen van je kind met speelgoed dat nieuwe, vreemde geluiden maakt: een plastic sleutelbos bijvoorbeeld. Omdat je kind ook erg geboeid kan zijn door kleine details, is een activity center een goed idee.

Spel- en speelgoedtips van 4 tot 6 maanden
Dit vindt je baby leuk om te doen:

• kietelspelletjes (‘daar komt een muisje aangelopen’)
• speelgoed dat je voor hem houdt, vastpakken
• spetteren in bad door met zijn handen op het water te slaan
• van verschillende voorwerpen en stoffen ‘proeven’ met zijn handen en mond

Dit vindt je baby leuk om mee te spelen:

• zachte blokken
• piepbeesten
• boekje van zachte stof
• lappen met verschillende structuren (glad, ruw, bobbelig, wollig)

Dicht bij jou!
Een klein wonder, zo’n baby met alles erop en eraan. En hoewel je kind van zijn eigen lijfje nog niet weet hoe het ‘werkt’, hij staat bij wijze van spreken te trappelen om zichzelf en de wereld te ontdekken.
Het allerbelangrijkste in deze fase is dat je baby zich veilig en geborgen voelt. Na de geboorte heeft je kind een hoop te verwerken: de bevalling zelf en alle nieuwe dingen die hij meemaakt. Zelfs jij bent vreemd, ook al heeft hij je al een beetje leren kennen toen hij nog in je buik zat. Gun je baby de rust om bij te komen en te wennen. Het liefst is hij daarbij dicht bij jou.

Lichamelijk contact is heel belangrijk voor je kind. Lekker liggen of wiegen in je armen vindt hij heel prettig. Ook op geluid reageert je baby sterk. Hij herkent jouw stem, stopt met drinken als je een zacht geluidje maakt. Als je een liedje zingt, wordt hij rustig.

En je merkt al snel dat je baby zijn oogjes oefent. Jij bent de belangrijkste persoon in zijn bestaan, dus jouw gezicht is het meest interessante dat er bestaat. Hij kan nog niet focussen, dus houd je gezicht op 25 centimeter afstand, dan kan hij je het beste bekijken. Al na een paar weken merk je dat hij je kan volgen door de kamer.

Zijn de handjes eerst nog gesloten, als je baby ietsje groter wordt, merk je dat de handjes zich openen. Nog onbeholpen probeert hij ook dat wat hem het liefste is, namelijk jouw gezicht, aan te raken. Straks zal hij al snel bewust dingen naar dingen rijken en ze willen pakken.

Contact maken
Hoe klein je baby nu ook is, hij maakt al echt contact. Bovendien ben jij zijn belangrijkste ’speelgoed’. Jouw gezicht fascineert hem enorm. Leg je baby op je schoot en praat tegen hem, trek ‘gekke bekken’, zing lieve liedjes. Let daarbij eens op hoe je kind reageert. Als je goed kijkt, zul je zien dat je baby minieme geluiden en bewegingen maakt om je aandacht te trekken. En welke geluiden of gezichten vindt hij leuk? Doet hij je na? Gun je kind wel de tijd, het kan even duren voordat hij ook z’n tong uitsteekt.
Een spelletje als ‘klap eens in je handjes’, waarbij je zijn handjes of zelfs voetjes pakt en alle gebaren mee laat doen, vindt je kleine ook leuk. Of ‘dans’ met je kind in je armen. Is dat wat te veel voor je kleine, loop dan met hem in je armen door de kamer en laat hem alles zien. Benoem alles en kijk wat hij mooi vindt. Waarschijnlijk heeft hij een voorkeur voor voorwerpen met heldere kleuren en patronen of dingen die bewegen.

Vanaf de tijd dat je baby zijn handjes het grootste gedeelte open heeft, is het één voor één buigen en strekken van de vingertjes en er zachtjes overheen wrijven een heel fijn spelletje. Je kunt ook kiezen voor een cursus babymassage. Je baby vindt het fijn om aangeraakt te worden en dat zachte babylijfje voelen, is voor jou natuurlijk heerlijk!
Lieve geluidjes, zachte knuffels
Echt speelgoed heb je nog niet nodig in deze periode. Een muziekdoosje is een welkom geschenk, want een muziekje voor het slapen gaan is erg rustgevend. Of een mooie mobile die rondjes draait boven wieg of box. Een zachte knuffel of popje voelt zacht en geeft troost. Als extra kun je de knuffel een paar uur bij je op de blote huid dragen. Zo heeft je baby, ook als je niet lijfelijk aanwezig bent, toch een vertrouwd geurtje bij zich. Met speelgoed met een zacht geluidje, een knijpbeestje of knuffel met een belletje erin, kun je je baby’s aandacht trekken. Ook zijn er sokjes en armbandjes met een geluidje erin voor handjes of voetjes, waarmee je baby eerst nog onbewust, maar later zeker met volle overtuiging zal rammelen. Let erop dat je ze je kind niet te lang omdoet; hij kan immers niet aangeven dat hij genoeg van het geluid heeft.

Spel- en speelgoedtips voor 0 tot 3 maanden
Dit vindt je baby leuk om te doen:

• “praten” met papa en mama
• naar rijmpjes en liedjes luisteren
• gewiegd worden
• mee op de arm naar dingen kijken

Dit vindt je baby leuk om mee te spelen:

• zachte rammelaars
• een mobile boven de box of wieg
• een wiegenspanner met figuurtjes die rammelen als hij er tegen slaat
• een zacht knuffel

Speelgoed moet in België aan de strenge eisen van de Warenwet voldoen. Het verplichte CE-merk geeft echter geen garantie dat het speelgoed altijd volkomen veilig is. Het assortiment speelgoedartikelen is dermate groot en wisselt zo vaak en snel dat het zeker belangrijk blijft om het speelgoed voor aanschaf nauwkeurig te bekijken.

• Let er goed op of het speelgoed wel geschikt en veilig is voor de leeftijd van het kind.
• Kinderen jonger dan drie jaar vormen een kwetsbare groep. Let dus extra goed op.
• Dit alles geldt natuurlijk ook voor speelgoed, dat van een ouder kind is geweest en nu aan de jongste wordt gegeven.

Kooptips

• Let op de waarschuwing: Niet geschikt voor kinderen beneden drie jaar.De leeftijd van het kind is bepalend voor de grootte van het speelgoed. Kleine stukken speelgoed en losse onderdeeltjes zijn voor baby’s en peuters ronduit gevaarlijk, ze stoppen immers alles in hun mond.
• Koop geen speelgoed, bestemd voor kinderen beneden de drie jaar, dat touwtjes, koordjes of daarmee vergelijkbaar materiaal heeft en waarvan de voor het kind bereikbare uiteinden langer dan 22 cm zijn (een kind kan zich daaraan ophangen).
• Laat jonge kinderen niet alleen met (onopgeblazen) ballonnen spelen in verband met verstikkingsgevaar. Het onder toezicht vasthouden van een ballon kan natuurlijk geen kwaad.
• Koop goed afgewerkt speelgoed: scherpe randen, hoeken en punten aan speelgoed zijn taboe. Controleer of de vingertjes niet beklemd kunnen raken.
• Koop goed hout: houten speelgoed mag niet splinteren, beukehout is wat dat betreft beter dan vurehout. Houten speelgoed mag niet gespijkerd zijn. Geschroefd mag wel, mits de schroef verzonken is. Gelijmd is het veiligst.
• Koop goed plastic: plastic mag niet breken. Na een breuk zijn de randen vaak vlijmscherp.
• Bijtringen en rammelaars worden vaak van zacht PVC gemaakt. Onderzoek toont aan dat dit materiaal schadelijk kan zijn voor de gezondheid. De Belgische wetgeving is daarop aangepast. Bijtringen, rammelaars en spenen die in 2000 of later gekocht zijn, zijn veilig. Kijk voor meer informatie hierover bij baby sabbelspeelgoed.
• Vraag de verkoper de verpakking te openen of een voorbeeld-exemplaar te laten zien als het speelgoed niet goed bekeken kan worden.

Gebruiktips

• Controleer zeker het speelgoed van de jonge kinderen regelmatig en gooi het weg als het kapot is. Losse onderdelen met een doorsnede kleiner dan 3,5 cm kunnen verstikkingsgevaar opleveren voor kinderen beneden de drie jaar.
• Leer je kind om speelgoed na gebruik op te ruimen. Je zult niet de eerste zijn die over rondslingerend speelgoed struikelt. Leg om diezelfde reden nooit speelgoed op de trap.
• Zorg dat kleine kinderen gescheiden van de grotere spelen. De groten kunnen bijvoorbeeld aan de tafel spelen, zodat de kleintjes er niet bij kunnen.
• Als er speelgoed is waar de jongste echt niet aan mag komen, laat de oudste er dan mee spelen als de jongste naar bed is.
• Als groot en klein samenspelen, dan met speelgoed van de jongste of speel zelf mee.
• Laat grotere kinderen hun speelgoed na gebruik goed opruimen.